تدوین مقررات و راهکارهای بازرگانی بینالمللی، همواره در شمار یکی از وظایف سترگ و تعیین کننده اتاق بازرگانی بینالمللی بوده است. برداشتهای گوناگون از وظایف و مسئولیتهای قراردادی و نیز روشن نبودن گستره این وظایف و مسئولیتها، همچنین تفاسیر چندگانه از واژهها و اصطلاحات رایج در نوشتارهای بازرگانی و حقوقی کشورها، از همگانیترین مشکلات موجود بین خریدار و فروشنده به شمار میآید. اتاق بازرگانی بینالمللی با آگاهی از نارساییها و مشکلات یاد شده، بر آن شد که با یافتن راهکاری کارشناسانه، روش مناسبی برای کاهش ناهماهنگیهای مذکور بیابد. اینکوترمز نخستین بار پس از بررسیها و کارشناسیهای گسترده در سال 1936 از سوی ICC به وجود آمد و به مجموعه ادبیات جامعه بازرگانی اضافه شد و مشخص شد که خریدار، فروشنده و سایر عوامل نقش آفرین در شکل دهی یک داد و ستد فرا ملّی، هر یک چه وظیفه و مسئولیتی دارند.
مقررات اینکوترمز در گذر چندین دهه و بر پایه رویه اتاق بازرگانی بین المللی، از سال 1980 به این سو، هر ده سال یکبار از سوی کارشناسان و آگاهان بازرگانی بینالمللی بازنگری شده است و بعد از اینکوترمز 2010، در قواعد اینکوترمز 2020 تلاش شده که این مقررات همسو با دگرگونیهای روشهای ترابری، بیمه، بانکداری بازنگری شود.
اینکوترمز 2020 تمامی اصطلاحات اینکوترمز را با زبانی سادهتر و روشنتر، شامل متن بازنگریشده، مقدمه گستردهتر، یادداشتهای تشریحی و دسته بندی جدید تعهدات برای بازتاب بهتر منطق یک معامله فروش ارائه می دهد. اینکوترمز 2020 همچنین اولین نسخه از اینکوترمز اتاق بازرگانی بینالمللی است که یک ماده از تعهدات را میتوان به صورت افقی در تمامی اصطلاحات یازدهگانه مشاهده و تفاوت آنها را به خوبی برای بازرگانان و کاربران مشخص میکند.

اینکوترمز چیست؟
مقررات اینکوترمز (Incoterms) مجموعهای از قوانین و اصطلاحات استاندارد بینالمللی است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین شده است. هدف از تدوین مقررات اینکوترمز تعریف دقیق مسئولیتهای فروشنده و خریدار در معاملات بینالمللی و در صورت لزوم برای معاملات داخلی است.
باید توجه داشت که مقررات اینکوترمز برای روشهای تجاری کالای خاصی طراحی نشده است و به خودی خود نمیتواند جایگزین قرارداد فروش شود.
مواردی که مقررات اینکوترمز آن را پوشش میدهد
مواردی که مقررات اینکوترمز آن را پوشش میدهد عبارتند از:
تعهدات: در اصطلاحات بازرگانی یعنی اینکه خریدار و فروشنده چه وظایفی به عهده دارند، به عنوان مثال چه کسی کارهای مربوط به حمل و نقل یا بیمه کالا را انجام میدهد یا اینکه چه کسی اسناد حمل و مجوزهای صدور یا ورود را اخذ میکند.
ریسک: در اصطلاحات بازرگانی یعنی فروشنده کالا را کی و کجا تحویل میدهد، یا به عبارت دیگر ریسک در چه نقطهای از فروشنده به خریدار منتقل میشود.
هزینهها: یعنی در فرآیند بازرگانی هر یک از طرفین مسئول پرداخت چه هزینههایی است، به عنوان مثال میتوان به هزینههای حمل و نقل، بستهبندی، بارگیری و تخلیه، و هزینههای مربوط به مسائل بازبینی کالا اشاره کرد.
مواردی که مقررات اینکوترمز آن را پوشش نمیدهد
مواردی که مقررات اینکوترمز آن را پوشش نمیدهد عبارتند از:
آیا اصولا قراردادی برای خرید و فروش منعقد شده یا خیر؛
مشخصات کالاهای مورد معامله؛
روش، زمان، محل و نوع ارز پرداختی ثمن معامله؛
راهحلهایی که میتواند برای نقض قرارداد به کار گرفته شود؛
تاثیر تحریمهای خارجی؛
ممنوعیت صادرات و واردات؛
اعمال و تغییر تعرفههای بازرگانی؛
موانع خارج از کنترل طرفین قرارداد (فورس ماژور)؛
پیامدهای ناشی از تاخیر و نقض موارد اجرای تعهدات قراردادی؛
محل بررسی، روش یا قانون ناظر بر قرارداد در صورت بروز اختلاف؛
حقوق مالکیت معنوی.
بهترین شیوه استفاده از مقررات اینکوترمز کدام است؟
اگر طرفین معامله بخواهند که مقررات اینکوترمز 2020 را در قرارداد خود مورد استفاده قرار دهند، مطمئنترین راه این است که این موضوع را به روشنی و از طریق کلمات و شبیه به ساختار زیر در قرارداد تجاری مشخص کنند:
(اینکوترمز 2020 + بندر، محل یا نقطه تحویل + اصطلاح اینکوترمز انتخاب شده)
به عنوان مثال:
CIF Shanghai Incoterms 2020 or
DAP Sirjan Free Zone Incoterms 2020
با توجه به توضیحات و مثال ارائه شده، توجه به این نکات برای استفاده از مقررات اینکوترمز ضروری است:
عدم درج سال انتشار مقررات اینکوترمز به کارگیری شده در قرارداد میتواند باعث ایجاد مشکل شود. به این دلیل که طرفین قرارداد، قاضی یا داور برای تصمیمگیری باید بداند که کدام نسخه از مقررات اینکوترمز بر قرارداد حاکم است.
محل نام برده شده پس از اصطلاح اینکوترمز از اهمیت زیادی برخوردار است:
چرا که در تمامی اصطلاحات اینکوترمز به جز اصطلاحات گروه C، محل تعیین شده بیانگر جایی است که ریسک از فروشنده به خریدار منتقل میگردد؛
در اصطلاحات گروه D، محل تعیینشده، محل تحویل و همچنین مقصد کالا و نقطهای است که فروشنده باید شرایط حمل کالا تا آن نقطه را فراهم کند؛
در اصطاحات گروه C، محل تعیینشده بیانگر مقصد کالا است که فروشنده باید نسبت به سازماندهی حمل و پرداخت کرایه حمل اقدام کند در حالی که محل مذکور بندر تحویل یا محل تحویل کالا نیست.